ارزیابی اثرات افزودن امولسیفایر لسیتین سویای روغنگیریشده (برگاپور) بر عملکرد، قابلیت هضم و سلامت روده جوجههای گوشتی در سطوح مختلف انرژی و منابع چربی
چکیده
استفاده از منابع چربی در جیره جوجههای گوشتی به منظور تأمین انرژی ضروری است، اما قابلیت هضم این منابع به شدت تحت تأثیر درجه اشباع اسیدهای چرب قرار دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثرات افزودن امولسیفایر لسیتین سویای روغنگیریشده (لسیتین سویای روغنگیریشده ؛ با نام تجاری BergaPur، (محصول شرکت Berg+Schmidt، آلمان) در جیرههایی با دو سطح انرژی قابل متابولیسم (ME) و دو منبع چربی (روغن سویا و مخلوط منابع چربی با درجه اشباعیت بالاتر) انجام شد. در یک آزمایش ۴۲ روزه، ۸۰۰ قطعه جوجه گوشتی Ross 308 در قالب طرح فاکتوریل ۲×۲×۲ مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که افزودن برگاپور به جیره غذایی موجب بهبود معنیدار ضریب تبدیل خوراک (FCR)، قابلیت هضم چربی خام و شاخصهای مورفولوژی روده (نسبت ارتفاع پرز به عمق کریپت) شد. نکته حائز اهمیت، وجود برهمکنش معنیدار بین نوع چربی و برگاپور بود؛ به طوری که بیشترین پاسخ مثبت در جیرههای حاوی چربی دارای پروفایل اسید چرب اشباع تر و قایبلیت هضم پائین تر مشاهده شد. همچنین، برگاپور مستقل از نوع و مقدار چربی موجود در جیره، منجر به افزایش انرژی قابل متابولیسم ظاهری (AMEn) و بهبود پروفایل لیپیدی خون (کاهش TAG و LDL) گردید. به طور کلی، نتایج این مطالعه نشان میدهد که کارایی برگاپور با افزایش درجه اشباع چربی جیره تقویت میشود و این افزودنی میتواند ابزاری مؤثر برای بهبود بازده فنی و اقتصادی در جیرههای حاوی منابع چربی ارزانقیمت و اشباع باشد.
مقدمه
در صنعت پرورش طیور مدرن، تأمین انرژی جیره یکی از پرهزینهترین بخشهای فرمولاسیون خوراک است. چربیها و روغنها به عنوان غنیترین منابع انرژی، نقش کلیدی در دستیابی به پتانسیل رشد سریع جوجههای گوشتی ایفا میکنند. با این حال، قابلیت استفاده از چربیها به عوامل متعددی از جمله سن پرنده و ترکیب اسیدهای چرب منبع چربی بستگی دارد. اسیدهای چرب غیراشباع (UFA) به دلیل توانایی بالاتر در تشکیل میسلهای خودبهخودی، هضمپذیری بالایی دارند، در حالی که اسیدهای چرب اشباع (SFA) به دلیل محدودیت در امولسیفیکاسیون توسط نمکهای صفراوی درونزاد، به ویژه در سنین پایین، هضمپذیری کمتری نشان میدهند.
لسیتین سویا یک مخلوط پیچیده از فسفولیپیدها است که به عنوان یک امولسیفایر طبیعی شناخته میشود. فرآیند روغنگیری از لسیتین (De-oiling) منجر به تولید محصولی با غلظت بالای فسفولیپیدها و لیزوفسفولیپیدها میشود که قدرت امولسیفیکاسیون به مراتب بالاتری نسبت به لسیتین معمولی دارد. افزودنی تخصصی برگاپور (BergaPur) یک لسیتین پودری روغنگیریشده است که با هدف بهبود فرآیند هضم و جذب چربیها در جیره طیور طراحی شده است.
با وجود شناخت عمومی از نقش امولسیفایرها، دانش محدودی در مورد اثرات متقابل این افزودنی با سطوح مختلف انرژی و منابع چربی با درجات اشباع متفاوت وجود داشت. این مقاله بر پایه پژوهشی جامع تدوین شده است که برای نخستین بار اثرات لسیتین سویای روغنگیریشده را در شرایط متغیر انرژی و منبع چربی در یک دوره کامل پرورش جوجه گوشتی بررسی کرده است. هدف از این نوشتار، ارائه یک تحلیل منسجم از یافتههای علمی و کاربردی این مطالعه برای متخصصین تغذیه و تولیدکنندگان صنعت طیور است.
مواد و روشها
1. طرح آزمایشی و پرندگان
این مطالعه بر روی ۸۰۰ قطعه جوجه گوشتی نر یکروزه (سویهRoss 308) در یک دوره ۴۲ روزه انجام شد. آزمایش در قالب طرح کاملاً تصادفی با آرایش فاکتوریل ۲×۲×۲ اجرا گردید که شامل عوامل موثر زیر بود:
1. سطح انرژی قابل متابولیسم (ME): دو سطح (نرمال و ۳٪ کاهش یافته نسبت به توصیه سویه).
2. منبع چربی (نوع چربی): دو منبع متفاوت چربی با درجه اشباعیت متفاوت که عبارت بودند از روغن سویا به عنوان منبع چربی غیراشباع و چربی هیدروژنه به عنوان منبع اشباعتر.
3. سطوح مختلف لسیتین پودری و روغن گیری شده سویا با نام تجاری برگاپور (محصول شرکت Berg+Schmidt، آلمان): سطح صفر و سطح ۱ گرم در کیلوگرم جیره.
۲. مدیریت و جیرهها
جوجهها در ۴۰ پن (۲۰ قطعه در هر پن) توزیع شدند. جیرهها بر پایه ذرت و کنجاله سویا و در سه مرحله (آغازین: ۰-۱۰ روزگی، رشد: ۱۱-۲۴ روزگی و پایانی: ۲۵-۴۲ روزگی) تنظیم شدند. برگاپور حاوی ۸۷٪ فسفولیپید و ۱۰٪ لیزوفسفولیپید بود که به جیرههای تیمار افزوده شد.
۳. شاخصهای اندازهگیری شده
• عملکرد رشد: وزن بدن (BW)، میانگین افزایش وزن روزانه (ADG)، میانگین مصرف خوراک روزانه (ADFI) و ضریب تبدیل خوراک (FCR).
• قابلیت هضم و انرژی: قابلیت هضم ظاهری ایلئومی ماده خشک، پروتئین خام، چربی خام و انرژی قابل متابولیسم ظاهری تصحیح شده با نیتروژن (AMEn).
• مورفولوژی روده: ارتفاع پرز (VH)، عمق کریپت (CD) و نسبت نسبت ارتفاع پرز به عمق کریپت در بخش ژژنوم روده باریک.
• فراسنجههای خونی: غلظت تریگلیسیرید (TAG)، کلسترول کل، LDL و HDL سرم در پایان دوره.
۴. تحلیل آماری
دادهها با استفاده از رویه GLM در نرمافزار SAS تحلیل شدند. مقایسه میانگینها با آزمون توکی در سطح معنیداری ۰٫۰۵ انجام شد. تمرکز اصلی تحلیل بر شناسایی اثرات اصلی عوامل و به ویژه برهمکنشهای بین نوع چربی و برگاپور بود.
نتایج و بحث
یافتههای این پژوهش نشاندهنده اثرات مثبت و در برخی موارد اختصاصی برگاپور بر فیزیولوژی و عملکرد جوجههای گوشتی است. در ادامه، مهمترین نتایج در قالب بخشهای تخصصی تحلیل میشوند.
۱. عملکرد رشد و ضریب تبدیل خوراک
یکی از کلیدیترین یافتههای این مطالعه، بهبود معنیدار ضریب تبدیل خوراک (FCR) در اثر مصرف برگاپور بود. با این حال، این بهبود تحت تأثیر شدید نوع چربی جیره قرار داشت.
• اثر متقابل نوع چربی × برگاپور: در جیرههای حاوی سطوح بالاتر چربی اشباع، افزودن برگاپور به صورت کلملا معنی دار (۰٫۰۵) منجر به بهبود ۴ درصدی FCR کل دوره شد (کاهش از ۱٫۸۵۰ به ۱٫۷۷۵).
• تحلیل: این نتیجه نشان میدهد که پتانسیل امولسیفایری برگاپور دقیقاً در جایی که سیستم گوارشی پرنده با افزایش درجه اشباعیت چربی و سایر عواملی که موجب ایجاد چالش در هضم چربیهای می شوند، به کمک سیستم گوارشی پرنده آمده و موجب بهبود هضم و جذب چربی می گردد که نتایج آن در ارتقای عملکرد و سلامت مرغ گوشتی و افزایش ضریب تبدیل غذایی انعکاس می یابد.
جدول ۱ – وزن بدن جوجههای گوشتی در سنین مختلف بر حسب نوع چربی و سطح برگاپور (میانگین دو سطح انرژی؛ گرم)
جدول 2 – ضریب تبدیل خوراک ؛ در دوره پایانی و کل دوره، برهمکنش نوع چربی × برگاپور معنیدار بود
۳-۲. قابلیت هضم چربی و انرژی (AMEn)
بهبود عملکرد رشد ریشه در ارتقای قابلیت هضم مواد مغذی دارد.
• قابلیت هضم چربی خام: برگاپور قابلیت هضم چربی خام را در جیرههای حاوی سطوح بالاتر چربی اشباع به میزان ۵.۲ واحد درصد افزایش داد (از ۷۶.۴۰٪ به ۸۱.۶۰٪). این افزایش باعث شد هضمپذیری چربی اشباع تقریباً با روغن سویا برابر گردد در جیرههای روغن سویا نیز افزودن لسیتین به جیره موجب افزایش هضم پذیری مواد مغذی به ویژه چربی شد.
جدول 3 – قابلیت هضم مواد مغذی و انرژی قابل متابولیسم
جمعبندی: تنها قابلیت هضم چربی خام دارای برهمکنش معنیدار نوع چربی × برگاپور بود؛ AMEn نیز با برگاپور افزایش یافت، اما این افزایش مستقل از نوع چربی بود.
• انرژی قابل متابولیسم (AMEn): برخلاف هضم چربی، اثر برگاپور بر AMEn مستقل از نوع چربی بود. برگاپور به طور میانگین باعث افزایش ۲.۹ درصدی انرژی قابل دسترس جیره شد (افزایش از ۱۲.۵۹ به ۱۲.۹۴ مگاژول بر کیلوگرم). این نشاندهنده کارایی کلی برگاپور مستقل از سایر اجزاء جیره غذایی و بویژه نوع و مقدار چربی در استخراج بیشتر انرژی از اجزای مختلف جیره و افزودن راندمان مصرف مواد مغذی جیره ، فراتر از صرفاً بخش چربی است.
۳-۳. سلامت و مورفولوژی روده
ساختار بافتی روده باریک، آینه تمامنمای توان جذب مواد مغذی است.
• شاخص: نسبت ارتفاع پرز به عمق کریپت در ژژنوم، با مصرف برگاپور در جیرههای حاوی سطوح بالای چربی اشباع ۲۸٪ بهبود یافت (از ۴.۱۲ به ۵.۲۸).
جمعبندی: چربی اشباع بهطور مستقل کلسترول کل و LDL را افزایش و HDL را کاهش داد؛ برگاپور نیز بهطور مستقل TAG و LDL را کاهش داد. این دو اثر با یکدیگر تعامل معنیداری نداشتند؛ یعنی برگاپور به تنهایی در هر دو نوع جیره چربی، پروفایل چربی خون را بهبود بخشید.
• تفسیر: افزایش این نسبت با مصرف لسیتین پودری برگاپور به معنای افزایش سطح جذب و کاهش سرعت نوسازی سلولهای روده است که منجر به صرفهجویی در انرژی نگهداری و بهبود راندمان جذب میشود. به نظر میرسد برگاپور با کاهش حضور چربیهای هضمنشده در انتهای روده، از آسیبهای احتمالی به مخاط جلوگیری کرده و سلامت کلی سیستم گوارش را ارتقا میدهد.
جدول 4 – مورفولوژی ژژنوم
۳-۴. متابولیسم لیپیدها و شاخصهای خونی
برگاپور علاوه بر اثرات گوارشی، بر متابولیسم داخلی چربیها نیز تأثیرگذار بود.
• کاهش چربیهای مضر خون: لسیتین پودری برگاپور به طور مستقل از نوع چربی، غلظت تریگلیسیرید (TAG) را ۸٪ و LDL (کلسترول بد) را ۲۰٪ کاهش داد.
• مکانیسم: این اثر احتمالاً ناشی از افزایش فعالیت آنزیم لیپوپروتئین لیپاز و تسریع در پاکسازی کیلومیکرونها از جریان خون است. این یافته نشان میدهد که برگاپور حتی در جیرههای با هضمپذیری بالا نیز میتواند متابولیسم لیپیدی پرنده را بهبود بخشد.
جدول 5 – فراسنجههای بیوشیمیایی خون
تحلیل فنی-اقتصادی و کاربرد در صنعت
نتایج این مطالعه پیامهای روشنی برای جیره نویسان و مدیران واحدهای تولیدی دارد:
1. بهینهسازی هزینه جیره: با استفاده از برگاپور، میتوان علاوه بر بهبود قابلیت استفاده محتوی چربی جیره، همزمان از منابع چربی ارزانتر (مانند چربیهای حیوانی یا بازیافتی مجاز) استفاده کرد و به عملکردی مشابه یا حتی بهتر از روغنهای گرانقیمت دست یافت.
2. پاسخ به چالش انرژی: در شرایطی که قیمت نهادههای انرژیزا رو به افزایش است، بهبود ۳ درصدی AMEn توسط برگاپور میتواند منجر به کاهش محسوس قیمت تمامشده هر کیلوگرم دان شود.
3. سلامت گله: بهبود مورفولوژی روده و کاهش چربیهای خون، گله را در برابر استرسهای محیطی و گوارشی مقاومتر کرده و یکنواختی رشد را افزایش میدهد.
جدول 6 – فراسنجه های فنی-اقتصادی
نتیجهگیری نهایی
پژوهش حاضر اثبات کرد که امولسیفایر برگاپور (BergaPur) یک راهکار استراتژیک برای مدیریت تغذیه چربی و افزایش انرژی در تغذیه جوجههای گوشتی است. کارایی برگاپور به طور مستقیم با درجه اشباع منبع چربی جیره در ارتباط است؛ به طوری که بیشترین بازدهی در جیرههای حاوی چربیهای اشباعتر حاصل میشود. با توجه به بهبود همزمان ضریب تبدیل، قابلیت هضم و سلامت روده، استفاده از لسیتین پودری روغن گیری شده (BergaPur) در جیرههای تجاری، به ویژه زمانی که از منابع چربی حیوانی استفاده میشود، به شدت توصیه میگردد. برگاپور نه تنها یک امولسیفایر، بلکه یک تعدیلکننده متابولیکی است که بهرهوری کل سیستم تولید را ارتقا میدهد.
منابع
1. Majdolhosseini L, Ghasemi HA, Hajkhodadadi I & Moradi MH (2019). Nutritional and physiological responses of broiler chickens to dietary supplementation with de-oiled soyabean lecithin at different metabolisable energy levels and various fat sources. British Journal of Nutrition, 122, 863-872.
2. Wiseman J & Lewis CE (1998). Influence of dietary energy and nutrient concentration on the growth of body weight and carcass components of broiler chickens. J Agric Sci, 131, 361-371.
3. Zhao PY & Kim IH (2017). Effect of diets with different energy and lysophospholipids levels on performance, nutrient metabolism, and body composition in broilers. Poult Sci, 96, 1341-1347.
4. Ge XK, Wang AA, Ying ZZ, et al. (2019). Effects of diets with different energy and bile acids levels on growth performance and lipid metabolism in broilers. Poult Sci, 98, 887-895.
5. Zhang B, Haitao L, Zhao D, et al. (2011). Effect of fat type and lysophosphatidylcholine addition to broiler diets on performance, apparent digestibility of fatty acids, and apparent metabolizable energy content. Anim Feed Sci Technol, 163, 177-184.
6. Berg+Schmidt GmbH & Co. KG.
اطلاعات فنی و توصیف محصول BergaPur (کمپلکس فسفولیپیدی برای تغذیه دام و طیور)، مستندات فنی شرکت سازنده.
